Jedna z najpi\u0119kniejszych ulic Bydgoszczy, ulica Augusta Cieszkowskiego pozostaje \u201e\u2026unikalnym
\ni stosunkowo jednorodnym zespo\u0142em kamienic, oddaj\u0105cym w pe\u0142ni tendencje artystyczne w architekturze z prze\u0142omu XIX i XX wieku, jak
\ni atmosfer\u0119 miasta z okresu fin de siecle\u2019u\u201d.<\/p>\n

Zosta\u0142a wytyczona i zabudowana w stosunkowo kr\u00f3tkim czasie (1896-1904) luksusowymi kamienicami czynszowymi, wed\u0142ug projekt\u00f3w wybitnych bydgoskich architekt\u00f3w, prezentuj\u0105c najwy\u017cszy poziom artystyczny, a jednocze\u015bnie r\u00f3\u017cnorodne tendencje stylistyczne, zar\u00f3wno tradycyjne, jak i na owe czasy awangardowe. Dzi\u0119ki zachowanej bogatej dokumentacji architektonicznej
\ni budowlanej jest dzi\u015b \u017cywym pomnikiem i ze wszech miar godnym szczeg\u00f3lnej ochrony \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy
\no zjawiskach i tendencjach artystycznych, architektonicznych, ale i \u017cyciu oraz kulturze materialnej mieszka\u0144c\u00f3w Bydgoszczy prze\u0142omu wiek\u00f3w.<\/p>\n

Powstanie ulicy wi\u0105\u017ce si\u0119 z dynamicznym rozwojem miasta pod koniec XIX w. Jej przebieg zosta\u0142 wytyczony w 1894 r. jako kr\u00f3tka uliczka \u0142\u0105cz\u0105ca na osi wsch\u00f3d zach\u00f3d dzisiejsze ulice Gda\u0144sk\u0105
\n(Danziger- stra\u03b2e)i Pomorsk\u0105 (Rinkauerstra\u03b2e). Zaznaczone na planie Bydgoszczy z 1876 r. w bardzo atrakcyjnym obszarze przysz\u0142ej ulicy prostok\u0105tne dzia\u0142ki znalaz\u0142y szybko nabywc\u00f3w.<\/p>\n

Nieprzypadkowo w\u0142a\u015bcicielami parcel jak
\ni buduj\u0105cymi na nich kamienice byli cz\u0119sto sami architekci (\u015awi\u0119cicki; Bernger; B\u00f6hm) i przedsi\u0119biorcy budowlani. Z regu\u0142y, wkr\u00f3tce po wybudowaniu, kamienica by\u0142a z krociowym zyskiem sprzedawana.
\nW 1895 ulicy nadano nazw\u0119 na cze\u015b\u0107 pruskiego genera\u0142a Helmuta Karla von Moltke.
\nPierwsze domy przy Moltkestra\u03b2e by\u0142y budynkami naro\u017cnymi, kt\u00f3re zasadniczo nale\u017ca\u0142y do ulic g\u0142\u00f3wnych i powsta\u0142y wcze\u015bniej, wraz z rozbudow\u0105 tych ulic (odpowiednio: Danzigerstra\u03b2e 61 w latach 1860-tych oraz Rinkauerstra\u03b2e 50 w latach 1870-tych)
\ni faktyczne ich w\u0142\u0105czenie w ci\u0105g zabudowy Cieszkowskiego nast\u0105pi\u0142 nieco p\u00f3\u017aniej i po dokonaniu zmian w elewacjach, a nawet bryle budynku. Dwa kolejne naro\u017cne domy (dzi\u015b Gda\u0144ska 63 i Pomorska 48) wzni\u00f3s\u0142 w latach 1896-1897 jeden
\nz najwybitniejszychbydgoskich architekt\u00f3w J\u00f3zef \u0179wi\u0119cicki. \u015aci\u0119tynaro\u017cnik budynku – wcze\u015bniej wyj\u0105tkowy zosta\u0142 tu wyniesiony niemal do rangi regu\u0142y.<\/p>\n

Porz\u0105dek i \u0142ad nowej zabudowie ulicy nadawa\u0142a pruska ustawa budowlanadopuszczaj\u0105ca budow\u0119 dom\u00f3w jedynie przy wytyczonych iurz\u0105dzonych (uzbrojonych) ju\u017c ulicach. \u201eZa\u0142o\u017cenie tookre\u015bla\u0142o dok\u0142adnie i precyzyjnie linie zabudowy, wielko\u015b\u0107 ulicy,szeroko\u015b\u0107 chodnik\u00f3w i przedogr\u00f3dk\u00f3w.<\/p>\n

Te ostatnie wyst\u0119powa\u0142y g\u0142\u00f3wnie na ulicach
\no ograniczonej przelotowo\u015bci(takich jak ulica Cieszkowskiego), zwykle poprzedzone ozdobnym \u017celaznymogrodzeniem i wype\u0142nione zieleni\u0105. Przy kraw\u0119\u017cniku sadzono drzewa,kt\u00f3re przycinano z regu\u0142y do kszta\u0142tu kulistego. Uzupe\u0142nieniem nowych nawierzchni ulicy sta\u0142y si\u0119 szerokie chodniki
\no granitowych kraw\u0119\u017cnikach.<\/p>\n

O\u015bwietlenie zapewnia\u0142y r\u00f3\u017cnegorodzaju i kszta\u0142tu lampy, pocz\u0105tkowo gazowe, ale wkr\u00f3tce elektryczne. Zadbano tak\u017ce, jak by\u015bmy dzi\u015b powiedzieli, o ekologicznyaspekt mieszkania, bo przepisy okre\u015bla\u0142y, i\u017c dzia\u0142ka mo\u017ce by\u0107zabudowana najwy\u017cej w 2\/3, za\u015b co najmniej 1\/3 jej obszaru musi by\u0107wolna – zalecano: \u201enie zamyka\u0107 budynku od ty\u0142u, lecz zostawi\u0107tam ogr\u00f3d ze wzgl\u0119du na ziele\u0144 i lepsz\u0105 cyrkulacj\u0119powietrza\u201d. Tworzy\u0142 si\u0119 nowy obraz ulicy przeznaczonej nie tyle do komunikacji, ile do przechadzek i odpoczynku, \u017cycia
\ni mieszkania\u201d .<\/p>\n

 <\/p>\n

W kolejnych latach powsta\u0142y kamienice nr 6 i nr 17 (w roku 1898); nr 4; 8; 14 i 22 w pierzei p\u00f3\u0142nocnej
\ni nr 11 w pierzei po\u0142udniowej(w latach 1898-1900). Najbardziej intensywny etap prac budowlanychnast\u0105pi\u0142 na Moltkestra\u03b2e w latach 1900-1903, kiedy wzniesionobudynki o nr 7; 10; 12; 13\/15; 16; 18 i 20. Ostatnie kamienice o nr 1; 3; 5 i 9
\nuko\u0144czono ju\u017c 1904 r.<\/p>\n

\u201eNowa ulica Moltke\u2019go, wybrukowana regularn\u0105 kostk\u0105porfirow\u0105, z chodnikami p\u0142yt kamienno-betonowych, skanalizowana io\u015bwietlona, mia\u0142a wszelkie cechy nowoczesnej \u015br\u00f3dmiejskiejulicy. Wzniesione tu kamienice wyr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 starannymopracowaniem elewacji o r\u00f3\u017cnorodnych, modnychw\u00f3wczas formach detalu. Wzd\u0142u\u017c p\u00f3\u0142nocnej pierzeici\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 niewielkie przedogrody otoczone misternie kutymi parkanami\u201d.<\/p>\n

Kim byli pierwsi mieszka\u0144cy kamienic na naszej ulicy? <\/span><\/p>\n

Czynszowy charakter wszystkich bez wyj\u0105tku kamienic przy Moltkestra\u03b2e (tzn. budowano je
\nz przeznaczeniem pod wynajem mieszka\u0144) oznacza\u0142,
\n\u017ce projektowano je dla bli\u017cej nieokre\u015blonych mieszka\u0144c\u00f3w, ale o wysokich wymaganiach
\ni ponadprzeci\u0119tnych mo\u017cliwo\u015bciach finansowych.<\/p>\n

\nCo prawda wielko\u015b\u0107 i standard mieszka\u0144 by\u0142zr\u00f3\u017cnicowany, ale zdecydowanie przewa\u017ca\u0142y mieszkania du\u017ce,komfortowe i nowocze\u015bnie na tamte czasy wyposa\u017cone (instalacje gazowe, wodoci\u0105gowe, kanalizacyjne).<\/p>\n

 <\/p>\n

Te ta\u0144sze i mniejsze: w oficynach lub suterynach zajmowa\u0142a s\u0142u\u017cba lub ubo\u017csza ludno\u015b\u0107. Sk\u0142ad lokator\u00f3w zmienia\u0142 si\u0119 cz\u0119sto, zw\u0142aszcza po 1920 r, kiedy masowo opu\u015bcili miasto i ulic\u0119 stanowi\u0105cy dominuj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 (zw\u0142aszcza w warstwach bogatszych i \u015brednio zamo\u017cnych \u2013 klas mieszcza\u0144skich) obywatele niemieccy. Dzi\u0119ki zachowanym ksi\u0119gom adresowym wiemy, \u017ce najbardziej typowymi dla mieszka\u0144c\u00f3w
\nw pierwszym okresie od 1900 do 1920 r. byli g\u0142\u00f3wnie niemieccy przedstawiciele miejskich elit
\ni zamo\u017cniejszych warstw Bydgoszczan.
\nReprezentowali najcz\u0119\u015bciej wy\u017cszych i \u015brednich urz\u0119dnik\u00f3wadministracji, regencji, kolei, poczty, miejscowej palestry,kupiectwa, oficer\u00f3w, nauczycieli i rentier\u00f3w.Po powrocie Bydgoszczy w granice II RP, zast\u0105pili ichg\u0142\u00f3wnie polscy kupcy, rzemie\u015blnicy, przedsi\u0119biorcy, wy\u017csza kadra techniczna
\ni zarz\u0105dzaj\u0105ca, przedstawiciele wolnychzawod\u00f3w, nauczyciele i urz\u0119dnicy wielu instytucji, wojskowi.Charakterystycznym by\u0142o liczne pojawienie si\u0119 robotnik\u00f3w is\u0142u\u017cby, kt\u00f3ra najprawdopodobniej zaj\u0119\u0142a po prostu mieszkaniapo poprzednich u\u017cytkownikach. Mo\u017cna nawet zauwa\u017cy\u0107, \u017ce przez ca\u0142y okresmi\u0119dzywojenny nast\u0119powa\u0142a powolna \u201epauperyzacja\u201dspo\u0142eczna ulicy, gdy\u017c te kategorie po 1930 r. zacz\u0119\u0142y w jej sk\u0142adziespo\u0142ecznym dominowa\u0107. Przedstawiciele mieszcza\u0144stwa (kupcy,rzemie\u015blnicy, przedsi\u0119biorcy, urz\u0119dnicy) oraz miejscowej inteligencji(nauczyciele, wy\u017csi urz\u0119dnicy, wy\u017csza kadra techniczna, wolne zawody)stanowili odpowiednio dopiero drugi i trzeci pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bcistan spo\u0142eczny.Skomplikowaniu uleg\u0142y stosunki w\u0142asno\u015bciowe. Cz\u0119\u015b\u0107 nieruchomo\u015bciprzej\u0119\u0142o miasto, cze\u015b\u0107 nabyli prywatni w\u0142a\u015bciciele, cz\u0119sto niemieszkaj\u0105cy nawet w Bydgoszczy, cz\u0119\u015b\u0107 zyska\u0142a status mieszka\u0144sp\u00f3\u0142dzielczych (nr 13\/15), kontynuuj\u0105c tradycj\u0119 jeszcze Wohnungsverein zu Bromberg.<\/p>\n

\nW zasadzie wszystkie domy wybudowane przy dzisiejszej Augusta Cieszkowskiego w latach
\n1897- 1904 przetrwa\u0142y do dzi\u015b od strony
\nfasad\u2013 front\u00f3w niemal w niezmienionej formie, drobne przebudowy dotyczy\u0142y g\u0142\u00f3wnie zaplecza
\ni podw\u00f3rzy.Zachowa\u0142 si\u0119 zatem i architektoniczny charakter oraz klimat ulicy.P\u00f3\u017aniejsze dzieje ulicy Augusta Cieszkowskiego i jejmieszka\u0144c\u00f3w czekaj\u0105 na opracowanie \u2026
\nWsp\u00f3\u0142czesne tworzymy sami\u2026 Oprac. G.K. (SMAC)<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jedna z najpi\u0119kniejszych ulic Bydgoszczy, ulica Augusta Cieszkowskiego pozostaje \u201e\u2026unikalnym i stosunkowo jednorodnym zespo\u0142em kamienic, oddaj\u0105cym w pe\u0142ni tendencje artystyczne w architekturze z prze\u0142omu XIX i XX wieku, jak i atmosfer\u0119 miasta z okresu fin de siecle\u2019u\u201d. Zosta\u0142a wytyczona i zabudowana w stosunkowo kr\u00f3tkim czasie (1896-1904) luksusowymi kamienicami czynszowymi, wed\u0142ug projekt\u00f3w wybitnych bydgoskich architekt\u00f3w, prezentuj\u0105c […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":140,"href":"https:\/\/www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/6\/revisions\/140"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.cieszkowskiego.bydgoszcz.eu\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}